روهتاس د Wikipedia لخوا ورټوپ کړه: ګرځېدنه, لټون د روهتاس كلا ورد روهتاس كلا د جهلم ولسوالۍ يوه تاريخي كلا ده، چې د دينه له ښارګوټي سوېل په اووه كيلومترۍ كې پرته ده. دا كلا د ګهان او كس سيندونو په څنګ اړخ كې جوړه شوې ده. د روهتاس د كلا ډبره د ځمكې له كچې درې فوټه پورته پرته ده. دا كلا د افغان روڼ اندي او پوه واكمن شېر شاه سوري د واكمنۍ يو اريانوونكې او نادره نمونه ده، چې د څلور سوه كلونو په تېرېدو سره، سره يې هم خپل تېر تاريخ او برم ساتلې دى. ددې كلا دروازې د دومره مودې په تېرېدو سره له ماتېدو او يو څه خراپېدو سره بيا هم تردې دمه خپل شتون ساتلې او د سلګونو سېلانيانو نومونه يې په خپل ځان رېكارډ كړې دي. كه څه هم ددې كلا د جوړوونكو نومونه پرې نشته خو د الله جل جلاله او محمد صلى الله عليه وسلم سپېڅلي نومونه پرې كيندل شوې دي. ددې كلا د اوبو ذخيرې چې په ځايي ژبه ورته باولي وايي د تعمير د فن يوه نادره نمونه ده. دلته يو تاريخي ابهام هم پيدا كېږي، چې د كلا په جوړښت كې ټول مواد له ځايي ډبرو او سېمېنټو څخه ګټه اخيستل شوې. مګر په باولۍ كې د كارول شويو پخو خښتو دا ابهام راپيدا كړې، چې د اندركوټ په باولۍ د كلا په بنسټونو جوړه شوې ده، چې لدې څخه دا په زبات رسي چې دا باولۍ د كلا له جوړښت څخه مخكې جوړې شوې وى. مګر د خښتو كارولو څخه داسې ښكاري چې باولۍ دې له كلا څخه وروسته جوړه شوې وي. په كوم ځاى چې دا كلا ودانه ده، دلته په پخوا وختو كې د منډي په نامه يوه لرغوندې ابادي وه. د روهتاس كلا يو اړخنيوليک [پټول] 1 د روهتاس د ويى مانا او د كلا نومول 2 د جوړونې علت 3 موقعيت 4 د جوړښت لرليد 5 د جوړونې بيه 6 د څوكۍ دېوال 7 د كلا ورونه 7.1 د سهيل ور 7.2 د شاه جاندولي ور 7.3 د كابلۍ ور 7.4 شيشي ور 7.5 لنګرخاني ور 7.6 طلاقي ور 7.7 موري يا كشمېري ور 7.8 خواص خاني ور 7.9 Gatali Gate 7.10 تولا موري ور 7.11 پيپل والا ور 7.12 د سر ور 8 نورې ودانۍ 8.1 شاهي مسجد 8.2 باوليان 8.2.1 اصلي باولی 8.2.2 شاهي باولی 8.2.3 Sar Gate Baoli 8.3 Haveli Man Singh 8.4 راني محل 9 Decorative features 9.1 Stone carvings 9.2 Calligraphic inscriptions 9.3 Glazed tiles 9.4 Plaster 9.5 Machicolations 10 Architectural style 11 کارونې 12 Architectural legacy 13 اوسينی حال 13.1 نړېوال ميراثي ځای 13.2 د هماليا د ځنګلي ژوند بنسټ 14 د تاريخي ارزښت لرونکي نژدې ځايونه 15 څنګه يې ليدنه کولای شو 15.1 له اسلام آباد نه 15.2 له لاهور نه 16 Trivia 17 دا هم وګورۍ 18 سرچينې 19 باندنۍ تړنې [سمادول] د روهتاس د ويى مانا او د كلا نومول د روهتاس كلا د افغان واكمن شېرشاه سوري لخوا د يو لښكركوټ په څېر د هند د بهار د روهتاسګړ په نقشه جوړه شوې ده. دا كلا نږدې څلور كيلومتر مربع سيمه رانيولې، چې د پښتون او هندو د ودانۍ جوړونې فن پكې په ښه ډول انځور شوې. د روهتاس د مانا په اړه ډول، ډول نظريات دي، څوك وايي چې د هوار غريزه ډګر په مانا دى، څوك وايي چې د سپينې هګۍ په مانا دى. لكه څرنګه چې دا كلا هم د هګۍ په څېر بېضوي شكل لري، او د جوړښت څخه وروسته د سپين رنګ لرونكې وه. نو لدې وجې دا كلا له سپينې هګۍ سره تشبېه كوي. مګر دا خبره يقيني ده، چې ددې كلا نوم د هند د بهار ايالت د روهتاس ګړ د كلا په نامه اېښودل شوې. دا كلا د بهار د ايالت په دننه كې وه، او ددې كلا دننه نږدې دوه سوه تالابونه او ډنډونه ول. او څو چينې هم وې. او د مساحت له مخې دا كلا د جهلم روهتاس كلا څخه څو ځلې ستره وه. د روهتاس كلا د نومونې كيسه داسې ده، چې كله شېر شاه سوري د هند د بهار ايالت مشهوره كلا روهتاسګړ له هري كرېشن راى څخه په ۱۵۳۹ز كال ونيوله، نو په همدې نامه يې د جهلم ولسوالۍ كې يوه كلا بنسټ ډبره كېښوده او په لنډه موده كې يې بشپړه كړه. د بهار ايالت روهتاس كلا د هارېش چندرا (د لمر د ټبر څخه و) او ده خپل زوى په روهتاساوا په نامه ياد كړ، چې د وخت په تېرېدو سره ددې كلا نوم په روهتاس ګړ بدل شو. د بهار ايالت د كلا په اړه (د مسلمانو شخصياتو انسايكلوپېډيا) كې داسې ليكلي: (د سختو لوړو غرونو پر سر دا كلا پر څوارلس كوس سيمه ولاړه ده. دننه يې څومره چينې راخوټېږي، كركيله پكې كېږي، په برسات موسم كې دوه سوه تالابونه د جامونو په څېر له اوبو ډك وي، ځړوبي د جنت او فردوس په څېر ښكاري) [د مسلمانو شخصياتو نسايكلوپېډيا ۲۳ مخ] د روهتاس يوه مانا دا هم وه، چې (د رود پر غاړه ابادي). داسې روايت هم شته چې دا كلا د يوې راڼي (ورهت) په نامه نومول شوې ده. دا كلا لدې وجې هم د اهميت او ځانګړې پام وړ ده، چې دا كلا د هغه خوړ پر غاړه جوړه شوې كومه چې سكندر اعظم ترې تېر شوې و او خپلې بېړۍ يې همدلته پرېښې وى. [سمادول] د جوړونې علت شېر شاه سوري دا كلا پس له هغې جوړه كړه، كله چې يې د هند مغولي واكمن همايون ته په قنوج كې سخته ماتې وركړه. دا كلا د پاكستان په زوړ جي ټي لوى لارې په څنګ كې پرته ده. ددې كلا دا ښه والې و چې چا به هم د مركزي اسيا يا پارس له لورې په هند بريد كاوه، نو دلته به يې مخه نيول كېده. ...... [سمادول] موقعيت د روهتاس كلا له جهلم څخه ۱۶ كيلو متره شمال لوديځ اړخ، او ۷ كيلو متره له دينه ښارګوټي څخه لرې پرته ده. دا كلا په يوه غريزه سيمه كې جوړه شوې، چې ددې كلا ټول منځ د غزه ډبرې پوښلې. دا كلا د سمندر له كچې څخه ۸۱۸ متره پورته پرته ده، او د ۱۲.۶۳ اېكړه ځمكه يې رانيولې ده. [سمادول] د جوړښت لرليد Overviewد روهتاس كلا د يوه لښكركوټ په څېر جوړ كړاى شوې ؤ، چې نږدې ۳۰،۰۰۰ پورې پوځيان پكې ځاي پرځاى كېدل. دا كلا له خپل سوق الجېشي موقېعيت، سترو دېوالونو، ډبرينو ورونو او درې دړې لرونكې ورونو د هغو كلابنديو په مقابل كې په ټينګه مقاومت كاوه، چې د بهرنيو ښكېلاكي ځواكونو لخوا به ددى ځاى نيول په نيت راتلل. ددې كلا زياتره برخې د (اشلر) له ډبرو څخه چې په شاوخوا كلو كې وى، راټولې او جوړه شوې ده. او ځينې برخې يې له پخو خكښتو څخه جوړه ده. د هغه غريزه سيمې له وجې چې دا كلا پرې ودانه شوې، ددې كلا ټاكلې بڼۀ يې خرابه كړې، يانې د غرونو له لوړو ژورو څخه د كلا جوړښت هم اغيزمن شوې او د غره له تاوېدو سره كلا هم راتاوه شوې، او د هغې په اوږدېدو سره كلا هم اوږده كړاى شوې. دا كلا شاوخوا څلور (۴) كيلو متره مربع سيمه په دربر كې نيسي. ۵۳۳ متره اوږد دېوال دا نېامي كلا له ددې كلا له نورو برخو څخه بېلوي. ددې كلا څوكۍ په ناسم ډول بېنږدې ۶۸ برجونه لري. له درې باوليو څخه يوه يې په نظامي كلا كې ده، او پاتې نورې يې د كلا په نورو برخو كې دي. ددې كلا يو ور (لنګر خاني ور) د نظامي كلا پر لور ورپرانيستل كېږي، ځكه چې دا ور په مستقيم ډول د جنګ ډګر ته مخامخ دى. [سمادول] د جوړونې بيه The work on this fort was started in 1541 with Todar Mal Khatri, the revenue minister in charge of the project. The Gakhars whose area the fort was built on refused to provide labor for this project. Todar Mal faced with such problems informed Sher Shah about these difficulties who wrote in reply,” I know you for a man of business, understanding and intelligence. I see no work can be expected from you, because you consider money as your friend. When I have commanded you to do a thing you ought not to have cared for money in fixing the rate. Whatever be the expenses, shall be borne by my government.” After receiving this reply, he fixed one red Ashrafi for each slab on the first day. The rate gradually decreased to one Paoli or Bahluli. Because of the boycott the cost of construction was huge. It would have been much lower had it not been for the Ghakkars. The following sources all give slightly different estimates of the cost Waqiat-i-Jahangiri says the cost was Rs. 34,25,000. It refers to an engraved stone over the Shishi Gate which reads “The amount is 16, 10, 00,000 Dams and something more, which is 34, 25,000 Rupees of Hindustan, 120,000 Tumans of Iran or 1,21,75,000 Khanis of Turan”. According to Tarikh-i-Daudi, its cost is 80,505,002 Dams (Bahlulis). [سمادول] د څوكۍ دېوال Bastions,Battlements,Terraces and Terrainsد بهرني ديوال لوړوالې نږدې ۱۰ څخه تر ۱۸ مترو پورې دى. ددې دېوال ډبلوالې له ۱۰ څخه تر ۱۳ مترو پورې دى. دا ديوالونه ځاى پر ځاى ۲ يا ۳ تاخچه ډوله لارې لري. د موري ور ترڅنګ ددې تاخچو ډبلوالې تر ۱۳ مترو پورې رسي. دا تاخچې د پوړيو په وسله له يو بل سره نښتې دي. [سمادول] د كلا ورونه The Rohtas Fort has the following 12 gates. All of them are built in ashlar stone. [سمادول] د سهيل ور د غازي سهيل خان د ور پلانThis gate is the best example of masonry in use in the time of Sher Shah. It derives its name from a Saint names Sohail Bukhari buried in the south-western bastion of the gate. Others say that it was names after the Sohail Star which rises on this side of the fort. It is a double gate rectangular in shape. It is 21.34 meters (70 feet) high, 20.73 meters (68 feet) wide and 15 meters (50 feet) deep. The central archway is 4.72 meters (15 feet) wide. It has an inner and an outer arch which is decorated with beautiful and simple motifs of sunflower. This decoration is repeated in all parts of the Qila. د غازي سهيل ورThere are balconies on either side of the central arch. These balconies have a small dome and their sides and bottom are also decorated. Unlike other parts of the Qila which has been built in Afghan-Persian style, the balcony is an example of Hindu architecture. These same balconies can be seen in Haveli Man Singh. There is a small window in the middle of the outer arch. This window is different from the two balconies to either side of the outer arch. It is much simpler that these two balconies. Sohail Gate CloseupThere are seven merlons on this gate. The bastions are with battlements which have loopholes. These bastions have three levels on the inside. These can be seen if one zooms in the Sohail Gate picture. Sohail Gate BalconyThe inner side of the gate mirrors the outside but has less decoration. There are no battlements towards the inside and no balconies either. The rooms in the upper storey of this gate have windows that open towards the inside of the Qila. Like the outer arch there is a small window in the middle of the inner arch. The gate now houses a Visitors information center and a Museum set up by the Himalayan Wildlife Foundation. [سمادول] د شاه جاندولي ور د شاه چاندولي ورThis gate links the citadel to the main fort. It is named after a Saint شاه چاندولي who refused to get his wages for working on this gate. The saint died while still on work and was buried near the gate. His shrine still stands to this day. This gate is also a double gate. The outer gate, the entrance of which is from the citadel is 13.3 meters wide and 8.23 meters deep. The inner gate is a simple archway which is 3.66 meters wide. [سمادول] د كابلۍ ور انځور:Rohtas Fort Magnificent Kabuli Gate.jpg كابلي ور د كابلي ور پلانThis gate opens to the west and is named “Kabuli” because it faces Kabul. It is a double gate and its opening is 3.15 meters (10 feet) wide. It has two bastions on each side. The gate has 5 battlements on top and has stairs leading up to it from the outside. On the southern side of the gate is the Shahi (Royal) Mosque because of which many people also call it Shahi (Royal) Darwaza (Gate or Door). There is a Baoli near this gate. [سمادول] شيشي ور د شيشي ور د شيشي ور پلانThe gate derives its name from the beautiful glazed tiles used to decorate its outer arch. These tiles are the earliest examples of this technique which was later refined in Lahore. These tiles are blue in color. An inscription on the left side of the gate gives the date of construction of the fort. The inscription is in Persian and is translated as follows In the Hijri Year 948 came the exalted At that time constructed the great fort The emperor is Sher, with long life There is no match to his good fortune It was completed by Shahu Sultan The Hijri year 948 is 1541 AD. [سمادول] لنګرخاني ور انځور:Rohtas Fort Langar Khani Gate.jpg Langar Khani Gate Langar Khani Gate PlanIt is a double gate 15.25 meters (50 feet) high, 3.5 meters (11.5 feet) wide with a central arched opening. The oouter arch has a small window like the Sohail Gate. The outer opening leads to a Langar Khana (Mess or Canteen). There are two bastions on either side of the gate which have kitchen, stores and a well for water. The opening of this gate is L shaped. As soon as one enters from the outer gate one has to turn right.